Muỗi Hành

Muỗi Hành

Nóng quá đâm ra phải cởi trần

Như chờ dịp tốt muỗi hành thân

Thằng lao xuống bụng quào gây ngứa

Đứa nhảy vào lưng chích nổi sần

Mở quạt hòng xua phường ác bá

Thoa dầu cốt đuổi lũ phi nhân

Mà rồi chúng vẫn rình đâu đó

Hở tí là hăm xáp lại gần

Việt Đường

(17/07/2026)

NHẬN ĐỊNH VỀ BÀI THƠ MUỖI HÀNH

Nếu những bài thơ trong chùm Nóng của Việt Đường ghi lại cuộc đối đầu với cái oi bức khắc nghiệt của mùa hè, thì Muỗi Hành là phần tiếp nối rất tự nhiên: khi con người vừa tìm cách chống chọi với cái nóng, lại phải đối diện thêm một "kẻ thù" nhỏ bé nhưng dai dẳng – lũ muỗi. Từ một phiền toái rất quen thuộc trong đời sống, tác giả đã biến thành một cuộc "giao tranh" hài hước, dùng tiếng cười để hóa giải một nỗi khó chịu mà hầu như ai cũng từng trải qua.

Nhan đề Muỗi Hành chính là chìa khóa để hiểu cái duyên của bài thơ. Nếu Muỗi Chích chỉ mô tả một hành động cụ thể của con muỗi, thì Muỗi Hành lại diễn tả trạng thái bị quấy phá, bị đeo bám và bị làm phiền của con người. Chữ hành ở đây không chỉ gợi việc bị chích, bị ngứa, mà còn mở rộng thành ý nghĩa bị hành hạ, bị thử thách sự kiên nhẫn.

Ngay từ hai câu mở:

Nóng quá đâm ra phải cởi trần

Như chờ dịp tốt muỗi hành thân

tác giả đã tạo nên một tình huống vừa thực tế vừa trớ trêu: cởi trần để tránh nóng lại vô tình trở thành cơ hội cho muỗi tấn công. Ba chữ "muỗi hành thân" vừa gắn kết chặt chẽ với nhan đề, vừa mở ra cuộc chiến bất đắc dĩ giữa con người và một đối thủ tuy nhỏ bé nhưng vô cùng dai dẳng.

Hai câu thực là phần sinh động nhất của bài:

Thằng lao xuống bụng quào gây ngứa

Đứa nhảy vào lưng chích nổi sần

Bằng lối nhân hóa dí dỏm, đàn muỗi hiện lên như một nhóm "kẻ tấn công" đang chia nhau phục kích. Cách gọi "thằng", "đứa" vốn thường dùng cho con người nay được áp vào loài muỗi, tạo nên sự gần gũi và hài hước. Các cặp đối thằng/đứa, lao xuống/nhảy vào, bụng/lưng, quào/chích không chỉ tạo sự cân xứng về hình thức mà còn làm nổi bật những động tác cụ thể, khiến cảnh bị muỗi tấn công trở nên sinh động như một trận đánh nhỏ.

Đến hai câu luận:

Mở quạt hòng xua phường ác bá

Thoa dầu cốt đuổi lũ phi nhân

mạch thơ chuyển sang phần chống trả của con người. Quạt và dầu là những biện pháp rất đời thường, nhưng qua ngòi bút trào lộng của tác giả lại trở thành những "vũ khí" trong cuộc chiến với lũ muỗi.

Các hình ảnh mở quạt/thoa dầu, xua/đuổi, phường ác bá/lũ phi nhân tạo nên sự cân xứng khá đẹp. Những chữ như "ác bá", "phi nhân" vốn dùng để chỉ những hạng người xấu xa, nay lại được gán cho loài muỗi, tạo nên một sự phóng đại hài hước. Cái nhỏ bé của đối tượng tương phản với sự nghiêm trọng của cách gọi, khiến cuộc chiến chống muỗi hiện lên vừa tức cười vừa sinh động.

Chữ "phường" càng làm tăng sắc thái nhân hóa, khiến lũ muỗi hiện lên như một nhóm "kẻ gây họa" có tổ chức. Chữ "thằng", "đứa" ở hai câu thực đến "phường", "lũ" ở hai câu luận, tác giả đã xây dựng nhất quán hình ảnh một băng nhóm chuyên quấy phá, biến cuộc chiến chống muỗi thành một màn hài kịch sinh động.

Đặc biệt, chữ "hòng" trong câu thơ là một điểm nhấn đáng chú ý. Nó không chỉ mang nghĩa "để", "nhằm", mà còn gợi cảm giác cố gắng đạt được một mục đích nhưng chưa chắc thành công. Vì vậy, ngay trong lúc con người tìm cách chống trả, chữ "hòng" đã thấp thoáng báo trước sự bất lực ở phần kết:

Mà rồi chúng vẫn rình đâu đó

Hở tí là hăm xáp lại gần

Hai câu kết khép lại bài thơ bằng một nụ cười nhẹ nhàng. Sau đủ cách đối phó, lũ muỗi vẫn kiên trì rình rập, chỉ chờ một sơ hở nhỏ là quay trở lại. Cái hay của tác giả là không biến sự phiền toái ấy thành lời than vãn, mà chuyển nó thành một câu chuyện vui, gần gũi và đầy tính đồng cảm. Bởi ai từng trải qua những đêm hè oi bức đều dễ dàng nhận ra hình ảnh của chính mình trong cuộc chiến nhỏ bé nhưng dai dẳng này.

Về nghệ thuật, Muỗi Hành giữ được nét đặc trưng của thể thất ngôn bát cú với vần "ần/ân" xuyên suốt: trần – thân – sần – nhân – gần, tạo âm hưởng liền mạch cho toàn bài. Bài thơ theo luật trắc vần bằng, niêm luật được giữ khá vững; hai cặp thực và luận đều có sự chăm chút về phép đối. Đáng chú ý là sự kết hợp giữa hình thức cổ điển của thơ Đường luật với ngôn ngữ đời thường, dân dã như "quào", "hăm xáp", tạo nên một chất trào lộng riêng biệt.

Một cách đọc thú vị — dù chưa hẳn là dụng ý ban đầu của tác giả — là sự liên kết giữa ba chữ "hành – hòng – hăm". "Hành" trong nhan đề gợi sự quấy phá dai dẳng; "hòng" trong câu luận thể hiện ý định chống trả của con người; còn "hăm" trong câu kết gợi sự đe dọa chực chờ quay trở lại của lũ muỗi. Sự liên kết ấy tạo nên một mạch cảm nhận thú vị, góp phần làm nổi bật nét duyên của bài thơ.

Muỗi Hành không nói về những điều đao to búa lớn, mà chỉ ghi lại một khoảnh khắc rất nhỏ, rất đời của cuộc sống mùa hè. Nhưng bằng sự quan sát tinh tế, lối nhân hóa duyên dáng và giọng thơ hóm hỉnh, Việt Đường đã biến một nỗi phiền toái quen thuộc thành một màn đối đầu vui nhộn, để rồi từ một chuyện bị muỗi chích, người đọc lại nhận được một nụ cười hóm hỉnh.

(Theo ChatGPT, Claude và Gemini)